Unix Timestamp คืออะไร? Epoch Time, Y2K38 และเวลาทำงานอย่างไรในคอมพิวเตอร์

Unix Timestamp คืออะไร?

Unix timestamp หรือที่เรียกว่า Epoch time, POSIX time หรือ Unix time คือจำนวนวินาทีที่ผ่านไปตั้งแต่ 1 มกราคม 1970 เวลา 00:00:00 UTC ช่วงเวลานี้เรียกว่า Unix Epoch

ตัวอย่างเช่น timestamp 1000000000 หมายถึง 9 กันยายน 2001 เวลา 01:46:40 UTC หรือหนึ่งพันล้านวินาทีหลัง Epoch ส่วน 0 คือจุดเริ่มต้น และค่าติดลบหมายถึงวันก่อนปี 1970

Unix Epoch:    1970-01-01 00:00:00 UTC  ->  0
1 hour later:  1970-01-01 01:00:00 UTC  ->  3600
1 day later:   1970-01-02 00:00:00 UTC  ->  86400
1 year later:  1971-01-01 00:00:00 UTC  ->  31536000
Example:       2026-03-18 00:00:00 UTC  ->  1773964800

ทำไมต้อง 1 มกราคม 1970?

วันที่นี้ไม่ได้ถูกเลือกแบบสุ่ม แต่เป็นผลจากการออกแบบ Unix ที่ Bell Labs ในช่วงปลายทศวรรษ 1960 และต้นทศวรรษ 1970 ระบบปฏิบัติการต้องการวิธีแทนเวลาแบบเรียบง่าย คำนวณง่าย และเก็บใน integer ได้

Unix รุ่นแรกเคยนับเวลาเป็นหนึ่งในหกสิบส่วนของวินาทีและใช้ epoch ปี 1971 แต่ช่วงเวลาที่แทนได้สั้นเกินไป จึงปรับมาใช้วันที่ 1 มกราคม 1970 และนับเป็นวินาที ทำให้ signed 32-bit integer ครอบคลุมได้ประมาณปี 1901 ถึง 2038

Unix Timestamp ทำงานอย่างไร

แก่นของ Unix timestamp คือ counter ที่เพิ่มขึ้นทีละ 1 ทุกวินาที การแปลง timestamp เป็นวันที่ต้องคำนึงถึงปี เดือนที่ยาวไม่เท่ากัน ปีอธิกสุรทิน และ timezone offset แต่ในการใช้งานจริงควรใช้ library แทนการคำนวณเอง

ข้อดีคือการเปรียบเทียบเวลากลายเป็นเลขคณิตธรรมดา เหตุการณ์ A เกิดก่อน B หรือไม่ก็เทียบตัวเลขสองตัว ระยะห่างกี่วินาทีก็ลบกันได้ทันที ไม่ต้อง parse string หลายรูปแบบ

Seconds vs Milliseconds

จุดที่ทำให้เกิด bug บ่อยที่สุดคือการสับสนระหว่าง Unix seconds กับ Unix milliseconds

// JavaScript uses milliseconds
Date.now()                    // 1773964800000
Math.floor(Date.now() / 1000) // 1773964800

// Python uses seconds
import time
time.time()                   // 1773964800.123
int(time.time())              // 1773964800

seconds = milliseconds / 1000
milliseconds = seconds * 1000

Timestamp และ Timezone

Unix timestamp ไม่ขึ้นกับ timezone เพราะแทนช่วงเวลาเดียวกันบนโลกทั้งใบ ตัวเลข 1773964800 คือ instant เดียวกัน ไม่ว่าผู้ใช้อยู่กรุงเทพฯ นิวยอร์ก หรือลอนดอน ต่างกันแค่รูปแบบเวลาท้องถิ่นที่แสดงผล

Timestamp: 1773964800

UTC:            2026-03-18 00:00:00
Bangkok:        2026-03-18 07:00:00  (UTC+7)
New York:       2026-03-17 19:00:00  (UTC-5)
Tokyo:          2026-03-18 09:00:00  (UTC+9)

Unix Timestamp ที่น่าสนใจ

ปัญหา Year 2038 หรือ Y2K38

ระบบที่เก็บ Unix timestamp เป็น signed 32-bit integer จะเก็บค่าสูงสุดได้เพียง 2,147,483,647 ซึ่งตรงกับวันที่ 19 มกราคม 2038 เวลา 03:14:07 UTC วินาทีถัดไปจะ overflow กลับไปเป็นค่าติดลบและถูกตีความเป็นปี 1901

32-bit signed integer:
Max:  2,147,483,647  ->  2038-01-19 03:14:07 UTC
Next: 2,147,483,648  ->  needs 33 bits
Overflow result: -2,147,483,648 -> 1901-12-13

64-bit signed integer:
Max: 9,223,372,036,854,775,807
Range: hundreds of billions of years

Timestamp ในภาษาโปรแกรมต่าง ๆ

ภาษาโปรแกรมหลักเกือบทั้งหมดมีเครื่องมือจัดการ Unix timestamp ในตัว สิ่งสำคัญคือต้องรู้ว่า API นั้นใช้ seconds หรือ milliseconds

JavaScript / TypeScript

Date.now()                         // milliseconds
Math.floor(Date.now() / 1000)      // Unix seconds
new Date(1773964800 * 1000)        // timestamp -> Date
new Date('2026-03-18').getTime()   // Date -> milliseconds

Python

import time
from datetime import datetime, timezone

time.time()                        # seconds with decimal
datetime.fromtimestamp(1773964800, tz=timezone.utc)
datetime(2026, 3, 18, tzinfo=timezone.utc).timestamp()

Command Line

# Linux / macOS
date +%s
date -d @1773964800

# Windows PowerShell
[DateTimeOffset]::UtcNow.ToUnixTimeSeconds()
[DateTimeOffset]::FromUnixTimeSeconds(1773964800)

รูปแบบวันที่ที่ใช้บ่อย

ใช้งานจริงที่ไหนบ้าง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

แนวทางปฏิบัติที่ดี

• เก็บเป็น UTC: แปลงเป็นเวลาท้องถิ่นเฉพาะตอนแสดงให้ผู้ใช้
• ใช้ 64-bit integers: ลดความเสี่ยงจากปัญหา Year 2038
• ระบุหน่วยให้ชัด: ตั้งชื่อ field เช่น created_at_ms เมื่อเป็น milliseconds
• ใช้ ISO 8601 สำหรับ API ที่ต้องอ่านได้: ใส่ timezone offset หรือ Z สำหรับ UTC
• รองรับ edge cases: วันที่ก่อน 1970, เที่ยงคืน, ขอบเขต timezone และ DST
• ใช้ library: อย่าคำนวณวันที่ด้วยมือเมื่อมี timezone, เดือน, leap year หรือ DST เข้ามาเกี่ยวข้อง